Heimwee is een Broodje Pindakaas

Photo by Corleto Peanut butter on Unsplash
Auteur: Nora Asrami 5 februari 2020

Tjdens onze meet-up over heimwee kwamen zo’n twintig studenten en andere geïnteresseerden bijeen. De meet-up was bedoeld voor alle studenten die last hebben van heimwee, of dat nu naar een plek is elders in de wereld is of gewoonweg naar je geboortedorp of -stad.

Met deze avond wilde NEWConnective het onderwerp bespreekbaar maken en studenten die heimwee hebben een plek bieden om hun hart te luchten. Studenten kunnen altijd bij ons terecht voor persoonlijke counseling, ook over dit onderwerp.

Nog nooit heimwee gehad

Ik raakte in gesprek met een student die nog nooit heftige heimwee had gevoeld, maar zijn huis wel een beetje had gemist toen hij eens in Glasgow was. Ik herkende zijn gevoel, ik heb nooit heftige heimwee naar een thuis gevoeld, al ben ik wel ver weg geweest. Zoals de keren dat ik voor studieprojecten naar Indonesië ging; weliswaar was dat maar 10 dagen, maar ver weg is ver weg. Of die keren dat ik voor twee maanden naar Marokko ging, op familiebezoek. Net als de student miste ik thuis, maar ziek van heimwee ben ik nooit geworden.

Hij had zich opgegeven voor het event omdat hij geïnteresseerd was in wat heimwee precies is en wat het met mensen kan doen. We vroegen ons hardop af waar het gemis dan precies in zit. Mis je iets concreets, zoals je bed, of mensen, zoals je familie en vrienden? Voor mij zat dat gevoel vooral in het missen van een broodje pindakaas. Met name wanneer ik langdurig in het buitenland ben, kan ik echt verlangen naar een simpele witte boterham met pindakaas. Dat er achter het gemis van een broodje pindakaas veel meer steekt, realiseerde ik me pas later tijdens het luisteren naar de gastsprekers. Evenals dat heimwee niet slechts de betekenis heeft van verlangen naar thuis wanneer je elders bent. 

Iedereen heeft heimwee

Heimwee komt van het Duitse Heimweh, wat uitgelegd kan worden als pijn (Weh) voelen omdat je niet thuis (Heim) bent. Collega Bas (boeddhistisch geestelijk verzorger en programmamaker) trapte de Meet-Up af met een gesproken column over zijn heimwee in de Himalaya’s. Als kind heimwee hebben is veel simpeler dan wanneer je volwassen bent, constateerde Bas: niemand vindt het gek als je als kind naar huis verlangt wanneer je elders gaat logeren, maar als volwassene mag dat niet meer (vooral van jezelf niet). Maar ook de volwassen mens heeft behoefte aan geborgenheid en zekerheid.

Collega Riekje (life counselor, studentendominee en programmamaker) ging dieper in op wat heimwee is: het kan zich zowel mentaal als lichamelijk uiten. Dat varieert van verdrietig zijn en depressieve gevoelens tot symptomen die op griep lijken, zoals hoofdpijn, misselijkheid en spierpijn. Sommige studenten in de zaal knikten instemmend, blijkbaar herkenden ze zich hierin. Riekje gaf als advies aan studenten die erg onder heimwee lijden om te proberen de balans te vinden door niet te veel op thuis te focussen, bijvoorbeeld door constant te facetimen met het thuisfront, én niet te veel op de nieuwe omgeving, bijvoorbeeld door te hard je best te doen om snel nieuwe vrienden te maken.

Een nieuw thuis creëer je door te wennen aan je nieuwe omgeving, jezelf de tijd te geven te aarden en daarbij horen gevoelens van zowel gemis van het oude als spanning om het nieuwe uit te vinden.

Vroeger was alles beter

Gastspreker Pieter Hoexum (schrijver en filosoof) wijdde uit hoe heimwee en nostalgie verwant aan elkaar zijn. Heimwee is concreet, het is een verlangen naar thuis (of breder gezegd: geborgenheid) en de zekerheden van het bekende. Nostalgie daarentegen, is het verlangen naar het oude, dat wat voorbij is, het verleden of zoals het vroeger was.

Pieter legde uit dat in nostalgie het gevaar ligt dat mensen dingen gaan forceren om het verleden terug te halen, terwijl dat onmogelijk is. Nationalisme is daar een voorbeeld van: als samenlevingen snel veranderen, kunnen mensen zich niet meer veilig voelen en teruggrijpen naar ‘hoe het vroeger was’. Dat vroeger alles beter zou zijn is een illusie, maar voor veel mensen juist een houvast. Dat kan gevaarlijk worden wanneer mensen afweer gaan ontwikkelen jegens personen die anders (en dus niet ‘eigen’) zijn. Het ‘make America great again’ van Donald Trump en ‘terug naar het Boreale Nederland’ van Thierry Baudet zijn hier voorbeelden van. 

Emma (onze content marketeer) interviewde studente Murielle die voor een half jaar naar New York ging. Aan de hand van de Culture Shock grafiek spraken ze over de fases van heimwee die Murielle ook had tijdens haar semester in New York. Van een heerlijk gevoel bij aankomst, naar een dip zodra het avontuur er wat minder rooskleurig uit begint te zien, tot de Reverse Culture Shock als je weer thuis komt.

Wat is heimwee?

Aan het eind van de avond zijn we met elkaar in gesprek gegaan. Een internationale student verwoordde zijn gevoel van heimwee zo:

Being homesick isn’t about the place, it’s about the people. It’s missing your friends and family, your safety-net. It’s showing you have something to be grateful for.

Een andere student zei:

Homesickness is yearning for a feeling of comfort that you can’t return to and missing the small things that brought you happiness at home.

Een Nederlandse student noemde het gevoel van heimwee:

Niet aanwezig kunnen of willen zijn in het hier en nu, verlangen naar elders en eerder.

Aan het eind van de avond begreep ik dat het gemis van het broodje pindakaas wanneer ik in het buitenland ben, niet alleen om de smaak van het broodje gaat, maar ook om de associatie die ik bij het broodje heb. Mijn ouders hadden vroeger een ouderwetse gaskachel in de woonkamer staan. ‘s Winters zaten we samen – mijn oudere zussen en ik – om die kachel heen en speelden we Mens Erger Je Niet of een potje dammen. Mijn moeder bracht ons dan, inderdaad, broodjes pindakaas. Het was knus en gezellig met elkaar. Het broodje staat voor mij symbool voor geborgenheid. Ik heb dus toch meer heimwee naar huis én naar vroeger dan ik dacht.