“Je hoeft het niet alleen te doen” – over studenten als mantelzorgers

9 november 2021

Woensdag 10 november is de dag van de mantelzorg. Er wordt aandacht besteed aan en gevraagd voor mantelzorgers die de zware taak hebben voor een zieke dierbare (of zelfs meerdere zieke dierbaren) te zorgen. 

Hulp voor student-mantelzorgers

Steeds meer komt naar voren hoe lastig de taak is om mantelzorger te zijn. Bij mantelzorg hebben we vaak de associatie met een oudere die korte tijd of langdurig voor zijn of haar zieke geliefde zorgt. Maar steeds vaker begrijpen we dat er vele jongere mantelzorgers zijn die naast hun werk en/of studie ook nog de zorg dragen voor een zorgbehoevende naaste, zoals opa of oma, een ouder of broer of zus. 

Op de Vrije Universiteit kun je als mantelzorgende student op verschillende plekken terecht voor hulp en ondersteuning: bij de studieadviseurs, de studentenpsychologen én de studentendecanen. De cijfers zijn niet exact bekend, maar het zijn er veel: studenten die naast hun studie én (bij)baan een naaste verzorgen. En dat kan veel stress opleveren, met alle gevolgen van dien. Langdurig de zorg voor iemand dragen naast je eigen persoonlijke verplichtingen doet veel met je. Op de VU wordt hulp geboden en denkt men met je mee hoe de zware last van mantelzorg te verlichten. Voor meer informatie hierover en over groepsbijeenkomsten voor lotgenoten zie: Mantelzorg – Vrije Universiteit Amsterdam (vu.nl) 

Als mantelzorger ben ik blij dat er op de VU een vindplek voor hulp is voor student-mantelzorgers. Als NEWConnective vragen wij ook aandacht voor dit onderwerp door met studentendecanen uit te zoeken hoe we elkaar kunnen versterken op dit vlak en voor studenten events over deze thematiek te organiseren.

Een vanzelfsprekende taak

Als student miste ik deze aandacht en ondersteuning. Al jaren begeleid en ondersteun ik mijn beide zieke ouders. Als jongste van het gezin rolde ik er zomaar in; ik had meer tijd dan mijn gesettelde zussen en binnen onze islamitische-Marokkaanse cultuur is het heel normaal om er voor je ouders te zijn en zorgen wanneer ze op leeftijd zijn. Ik nam die taak dus als vanzelfsprekend op mij. 

Na mijn studie begonnen de zorgtaken zwaarder te worden, terwijl ik tevens in 2011 begon met mijn promotieonderzoek. Het was logisch dat ik als enige thuiswonende de zorg voor mijn moeder op me nam als ze thuis kwam van de zoveelste ziekenhuisopname. Er was hulp van mijn zussen, maar de structurele zorg en dagelijkse aanwezigheid bleven op mijn conto. Omdat mijn moeder zelf zorg nodig had, kon zij minder voor mijn vader doen. 

Ik begon steeds vaker momenten van stress te ervaren, al had ik inmiddels eigen woonruimte om tot rust te komen. Ik probeerde overzicht te houden door naar mezelf en anderen vol te houden dat de mantelzorg een onderdeel van mijn leven was dat ik náást mijn eigen persoonlijke dingen deed. De stiekeme realiteit was echter dat de mantelzorg me mentaal vrijwel volledig opslokte en werk, studie en vrienden inmiddels momenten van ontsnapping waren geworden. 

Hoewel mijn zussen ondersteuning boden wanneer ze konden en een zus zelfs structureel een aantal taken overnam, was het voor mij niet genoeg om ook mentaal meer afstand te creëren naar de zorgtaken toe.  

De overheid had in 2013 een mooi ideaal gepresenteerd: een participatiesamenleving waarin familieleden zoveel mogelijk voor hun naasten zouden blijven zorgen in geval van ziekte en hulpbehoevendheid. Het klinkt allemaal erg mooi, maar in de praktijk valt het tegen. 

Een ongelukkige samenloop van omstandigheden in combinatie met mijn lichamelijke en mentale uitputting en constante spanning leidden uiteindelijk eind 2019 naar een burnout. Ik ben inmiddels een aantal jaren en belangrijke inzichten verder. Met professionele hulp was het vallen en opstaan de afgelopen tijd en nu kom ik stapje voor stapje verder in mijn herstel. 

Inzichten

Met betrekking tot de mantelzorg besefte ik een aantal dingen. 

  • Het eerste is dat ik het normaal vond dat ik naast mijn eigen drukke leven alles voor mijn ouders wilde doen, terwijl het uitzonderlijk was wat ik deed. 
  • Het tweede is dat ik naïef dacht ‘hoe meer ik voor mijn ouders zorg, hoe beter het met ze zal gaan en me straks minder nodig zullen hebben’. Wist ik veel als niet-professionele verzorgende? 
  • Het derde is dat ik deed of ik geen waardering en erkenning van anderen nodig had voor de mantelzorg, terwijl erkenning heel belangrijk is, voor wie dan ook. Het is niet niks om voor anderen te zorgen, terwijl je daarnaast je eigen leven leidt en meestal geen uitzicht hebt op verbetering van de gezondheid van je naaste.  
  • Ten vierde en tevens het belangrijkste inzicht: je kunt je taak als mantelzorger met veel liefde en voldoening uitvoeren, maar dat maakt het helaas niet vrij van negatieve gevoelens en gedachten zoals stress, frustraties, irritaties, angsten en eenzaamheid. De last kan een enorme aanslag zijn op je eigen gezondheid. Het verzorgen is tegelijkertijd een rouwproces, want je hebt ook afscheid te nemen van hoe je je ouders voorheen zag: ze leunen steeds meer op je en je wordt steeds meer ouder van je eigen ouder. 

Kortom, ik ben geen superwoman en wil het ook niet meer proberen te zijn. En dat laatste toegeven is voor mij een grote stap en belangrijk in mijn herstelproces. 

Als mantelzorgende student miste ik een plek of persoon bij wie ik terecht kon voor professionele hulp en steun. Al was het slechts voor een luisterend oor. Ik vertel mijn verhaal in deze blog omdat het belangrijk is dat er meer besef komt van de last die studerende mantelzorgers dragen. 

Tevens wens ik dat student-mantelzorgers die dit lezen en zich herkennen in mijn verhaal hulp en begeleiding durven te vragen bij hun studieadviseur of studentendecaan. Je hoeft het niet alleen te doen en te dragen. Wil je reageren op mijn blog? Mail me dan via nora@newconnective.nl 

Gemaakt door: Nora Asrami
Nora werkt sinds eind 2015 bij NEWConnective als programmamaker (en islamologe). Zij studeerde Arabische Talen en Culturen aan de Universiteit Utrecht, volgde een master Islam in de Moderne Wereld aan de UU en UvA, en Internationale Betrekkingen (UU). Voorheen werkte ze als bureaumedewerker bij Islam en Burgerschap, was ze bureaucoördinator bij Contactorgaan Moslims en Overheid en onderzoeker en projectcoördinator bij het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving. In en buiten haar werk om is ze betrokken (geweest) bij verschillende projecten rondom interlevensbeschouwelijke dialoog en jongeren- en vrouwenemancipatie.

Wat is jouw levensfilosofie?
"Vanuit huis heb ik de islam meegekregen als mijn grond en het kader van waaruit ik de wereld inkijk en leer met anderen samen te leven. Nieuwsgierig naar mijn islamitische wortelen ben ik Arabisch en islam gaan studeren. Dit groeide uit tot een rode draad door mijn gehele loopbaan; mijn geloof inspireert mij om de verbinding te zoeken tussen dat wat voor mij 'eigen' is, mijn islamitische en Marokkaanse-Nederlandse wortelen, en de diverse wereld om mij heen. Verschillende islamitische bronnen inspireren mij hierin, zoals de Korantekst (49:13) 'O mensheid, Wij hebben jullie geschapen uit een man en een vrouw en Wij hebben jullie tot volken en stammen gemaakt, opdat jullie elkaar leren kennen.’ en een uitspraak van Profeet Mohammed: ‘De gelovige is als een dadelboom; zijn wortelen stevig geankerd in de grond, zoete vruchten afgevend aan zijn omgeving en zijn kruin reikend naar de hemel.’ Ik lees hierin zowel een oproep om in een wereld van diversiteit ‘de ander’ te ontmoeten en te leren kennen als dat het islamitisch geloof onlosmakelijk verbonden is met maatschappelijke betrokkenheid. Zowel als moslim en als islamoloog ben ik geïnteresseerd in de ontwikkelingen rondom islam en moslims in Nederland en heb ik een groot hart voor verbinding zoeken en maken tussen mensen van verschillende achtergronden. Dit inspireert mij ook in mijn werk als programmamaker bij NEWConnective: ontmoetingen tussen studenten van verschillende levensbeschouwingen organiseren om op zoek te gaan naar verbinding, met oog voor ieders eigenheid. In de ontmoeting met de ander leer je niet alleen de ander te kennen, maar ook jezelf.

Wat is het wijste dat je tot nu toe hebt geleerd?
‘No man is an island, entire of itself.’ (John Donne)