Recensie: Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen – Frank Meester

20 april 2022

In het kader van Maand van de Filosofie lazen vijf studenten de genomineerde boeken voor de Socratesbeker 2021. Dit keer delen we de recensie van Charlotte Arnoldy over Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen van Frank Meester.

Geruststelling

Afgelopen week las ik Waarom we de wereld niet rond kunnen krijgen: Pleidooi voor inconsequentie van Frank Meesters. Een boek dat al een tijdje op mijn lijstje staat, maar waar ik tot nu toe nog niet aan toe was gekomen. Ik wil meer lezen, maar bijna altijd als ik eens een uurtje ingepland om lekker onderuit te zakken met een goed boek, is er wel weer iets dat dat voorkomt. Wil ik echt meer lezen, of wil ik dan toch eigenlijk die andere dingen liever? Soms denk ik het eerste, maar andere keren vermoed ik het tweede. Ik kan dan ook geen eenduidig antwoord geven op de vraag waarom ik niet meer lees.

Dat gevoel van tegenstrijdigheid in jezelf, je gedrag of je meningen, kennen vast veel mensen. Het lijdt tot twijfel en onzekerheid. “Ben ik wel echt een vegetariër als ik af en toe een uitzondering maak?” “Mag ik wel op een groene partij stemmen als ik zelf zo vaak de auto pak?” We herkennen het ook vaak in anderen, en noemen iemand snel hypocriet of een leugenaar. Dit werkt vaak verlammend, vooral voor mensen die nog zoekende zijn.
Dit boek erkent dat gevoel en stelt ons gerust. De premisse is dat het onmogelijk is om één samenhangend (consequent én consistent) verhaal over de wereld kunnen vertellen, en dat dat helemaal niet erg is.

Inconsequentie omarmen

In dit boek komen een hoop disciplines voorbij die claimen óf trachten juist wel een consequent verhaal te vertellen. Van wetenschapsfilosofie tot ethiek en van logica tot ontologie, één voor één worden ze uitgekleed tot we niet meer kunnen ontkennen dat we de wereld inderdaad niet rond kunnen krijgen. We kunnen daarop nog maar één ding doen: het Consequentialisme, de zelfbenoemde filosofische stroming van de auteur, accepteren. Dat wil zeggen; ons erbij neer leggen dat we nou eenmaal inconsequente wezens zijn met een sterke drang naar samenhang (die er dus niet is).

De brede scope van dit boek is ontzettend interessant voor iemand die een uitstapje naar de filosofie maakt. Ieder onderwerp wordt uitgelegd met veel voorbeelden, zodat de soms wat abstracte theorieën die worden besproken tot de verbeelding spreken. Dit wordt versterkt door leuke illustraties, gemaakt door de auteur zelf. Ook noemenswaardig is de persoonlijke noot van de auteur (hij erkent dat hij ook niet heel consequent is in zijn overtuigingen, maar probeert dat met dit boek eigenlijk goed te praten) en de achtergrondinformatie over het leven van bepaalde filosofen.

Aan de andere kant denk ik dat deze stijl voor mensen die al wat meer thuis zijn in de filosofie, soms een beetje kinderlijk en kort door de bocht kan voelen. Door alles erg kort te benoemen en door van de ene naar de andere grote denker of theorie te springen, gaat er een hoop nuance verloren.

Gematigdheid

Maar dat doet zeker niet af aan de belangrijke boodschap van het boek. In het verharde debat van vandaag is er bijna geen ruimte meer voor gematigdheid. De gulden middenweg lijkt mijlenver achter ons te liggen, en soms lijkt het zelfs of we de wegen van onze ‘tegenstanders’ helemaal niet meer kruizen. Ieder vanuit hun eigen bubbel joelen we naar de ander en feliciteren we elkaar; ‘wij’ hebben het bij het juiste eind en ‘zij’ niet. Dit boek laat je inzien dat we niet verder komen als we niet durven toe te geven dat we fout kunnen zitten, en dat er alleen vooruitgang is wanneer we inconsequentie toelaten in plaats van het te negeren.

Ben ik na het lezen van dit boek een inconsequentialist? Ja, dat durf ik wel te zeggen. Maar ik denk dat ik dat misschien al wel was, anders had ik filosofie, ook wel dé studie zonder sluitende antwoorden, nooit zo leuk gevonden. Het is dan ook ironisch dat de schrijver het inconsequentialisme claimt als een nieuwe stroming in de filosofie, terwijl de filosofie zelf het inconsequentialisme al perfect belichaamt.

Dit boek is dan ook aan te raden aan eenieder die een interesse heeft in filosofie maar tegelijkertijd aan ergernis aan de besluiteloze aard van het beestje. Het boek legt namelijk uit waarom het zo lastig is om over filosofische problemen een sluitend verhaal te vertellen, maar laat je ook inzien dat bijna alle vlakken van ons leven zo is. En dat helemaal niet zo erg is om af en toe lekker inconsequent te zijn.


Charlotte Arnoldy (24) is een bijna afgestudeerde student filosofie met een passie voor politiek, identiteit en kunst. Naast haar studie werkt ze af en toe als freelance journalist en illustratrice.


Lees ook de andere recensies op onze blog.