Together we art better

together we art better
Auteur: Niki Van Houten 11 juni 2020

“Het valt mij op dat de kunst in onze samenleving met voorwerpen te maken heeft en niet met mensen of met het leven. Kunst is een specialiteit geworden van experts die men kunstenaars noemt. Maar waarom zou niet iedereen een kunstwerk van zijn leven kunnen maken? Waarom is die lamp, dit huis wel een kunstwerk en mijn leven niet?” Dit vroeg de Franse filosoof Michel Foucault zich af in een interview met Hubert Dreyfus en Paul Rabinov in 1985. Mij lijkt het een zeer terechte vraag. Waarom zou kunst enkel gaan over materialen en voorwerpen? Bestaat er niet ook zoiets als de kunst van een goed gesprek, een goede relatie, goed sterven of goed leven? Dat laatste, de kunst van goed leven, noemen we ook wel Levenskunst. Een begrip dat haar oorsprong vindt bij de Oude Grieken en Romeinen.

Er zijn vele definities van Levenskunst en tal van filosofen, van de Oude Grieken tot post modernistische denkers (a la Foucault), die hun licht op dit thema laten schijnen. Wat mij betreft komt Levenskunst neer op de vraag: hoe kan ik zo goed mogelijk leven naar de situatie die mij voorhanden is? De vraag wat ‘goed’ is, is daarbij voor een ieder multi-interpretabel. Het antwoord op die vraag is nooit de kern van de Levenskunst. Die weg die je aflegt om tot het goede te komen is dat mijns inziens wel.

Levenskunst gaat dus over het actief en reflectief vormgeven van je eigen leven. Dat klinkt alsof maakbaarheid hoogtij viert in de Levenskunst. Enerzijds is dat ook wel zo. Levenskunstenaars gaan er van uit dat de mens vrij is om het eigen leven vorm te geven. Daar zit natuurlijk een maakbaarheidsgedachte in. We zijn wezens die de aangeboren mogelijkheid bezitten zelf te kunnen kiezen wat we doen, wanneer we het doen en waarom we het doen. Maar we zijn ook wezens in de context van een complexe realiteit, waarin we ondergeschikt zijn aan krachten buiten onze macht. Denk daarbij aan de omgeving waarin wij ons bevinden. De natuur, met al haar onheilspellende grillen, maar zeker ook de cultuur waaraan wij ten deel vallen direct bij het begin van onze levens. De levenskunstenaar balanceert daarmee op het kruispunt van maakbaarheid en kwetsbaarheid. En te midden van die periferie probeert de levenskunstenaar zo zorgvuldig mogelijk, met aandacht en reflectie, het leven vorm te geven.

Hoe wij actief en reflectief vorm kunnen geven aan ons leven is al voor ons bepaald nog voordat wij een eerste keer het daglicht aanschouwen. Het tweede gedeelte van de betekenis van Levenskunst (naar de situatie die mij voorhanden is), is dus van minstens zo’n belang als het eerste gedeelte (Hoe kan ik zo goed mogelijk leven). Daarmee wil ik niet zeggen dat je de huidige situatie lijdzaam moet ondergaan en geen invloed kan uitoefenen op de situatie die voorhanden is. Sterker nog, het goede leven zou wel eens kunnen bestaan uit het actief strijden voor het veranderen van die situatie om zodoende tot een hoger niveau van leven te komen, voor iedereen. De actuele strijd voor #BlackLivesMatter is hier een goed voorbeeld van. Een ieder die de strijd tegen racisme aangaat, is wat mij betreft een levenskunstenaar omdat er actief en reflectief vorm gegeven wordt aan een goed leven voor een ieder. De woorden actie en reflectie zijn hierbij cruciaal. In de strijd tegen racisme is het uitermate belangrijk dat witte mensen durven te reflecteren op eigen (latente) overtuigingen en uitingen van racisme en de ballen hebben om dit actief te veranderen. #BlackLivesMatter heeft me doen inzien dat levenskunst een mooi begrip is, maar dat het in werkelijkheid draait om #Samenlevenskunst. Als een collectief van kunstenaars kunnen we, gezamenlijk, actief en reflectief, vorm geven aan het leven dat we met elkaar delen. En hoewel we er van uit kunnen gaan dat het goede leven in praktijk voor een ieder anders wordt ingevuld, kunnen we er volledig vanuit gaan dat goed toch ook een basisbegrip is dat op zijn minst veiligheid en gelijkheid voor iedereen behelst.

Samenlevenskunst heeft wat mij betreft niets met navelstaarderij te maken (waar criticasters nogal eens op hameren), daar is niks kunstzinnigs aan; het esthetisch proces van goed samenleven is waar het op den duur werkelijk om gaat. Maar dat vraagt wel van elke individu om diep naar binnen te kunnen keren om het Zelf, met haar licht en duisternis, volledig te kunnen aanschouwen. Zolang een individu daar niet aan gaat staan, zal het nooit een levenskunstenaar kunnen zijn.

“En hoe zit het dan met die zelfzorg?”, hoor ik je denken. “Is dat geen extreem individueel aangelegen praktijk?”. Aan de voet van de Levenskunst ligt zelfzorg als een belangrijke praktijk, zeker. Echter kan zelfzorg in deze context goed vergeleken worden met het opdoen van een zuurstofmasker bij een noodsituatie in de lucht: eerst dat van jezelf, dan dat van een ander. Om alle ballast weg te kunnen hakken zodat enkel het schitterende beeldhouwwerk overblijft, is het van groot belang dat je de juiste voorwaarden voor jezelf weet scheppen waardoor je fit genoeg bent om de zware taak aan te kunnen. Dit zijn dan ook de praktijken waarmee je begint: praktische zorg voor het zelf, het lijf en de geest. Vaak denken we dat dit grootste bewegingen moeten zijn, maar niets is minder waar. Zelfzorg zit in de kleine dingen, bijvoorbeeld je dagritme, het prettig inrichten van je leefomgeving, de voeding (letterlijk en overdrachtelijk) die je tot je neemt… Vanuit die gezonde basishouding ben je een waardevolle kunstenaar binnen het collectief en kan je zelfzorg dus opvatten als het nemen van je verantwoordelijkheid voor het maken van het grootste kunstwerk ooit bestaan.

In het weekend van 13 en 14 juni 2020 kan je bij NEWConnective een retraiteweekend over Levenskunst volgen. Je wordt uitgedaagd om diep naar binnen te keren en met liefdevolle aandacht volledig aanwezig te zijn. Inschrijven doe je via deze link: https://newconnective.nl/event/levenskunst-home-retreat/

English version:

Together we Art Better

“I notice that art in our society has to do with objects and not with people or life. Art has become a specialty of experts called artists. But why shouldn’t everyone be able to make a work of art of their life? Why is that lamp, this house an artwork and my life not? ” French philosopher Michel Foucault questioned this in an interview with Hubert Dreyfus and Paul Rabinov in 1985. It seems to me a very straight question. Why should art only be about materials and objects? Isn’t there such a thing as the art of a good conversation, a good relationship, a good death or a good life? The latter is also known as the art of living. A concept that has its origins in the Ancient Greeks and Romans.

There are many definitions of the art of living and numerous philosophers, from the Ancient Greeks to post-modernist thinkers (a la Foucault), who shed light on this subject. As far as I am concerned, the art of living boils down to the question: how can I live a good life according to the situation available to me? The question of what is “good” is multi-interpretable for everyone. The answer to that question is never the core of the art of living, the road you take to get to the good is.

So the art of living is about actively and reflectively shaping your own life. That sounds as if manufacturability is rampant in the art of living. On the one hand, that is the case. Life artists assume that people are free to shape their own lives. This is of course a manufacturability idea. We are beings who have the innate ability to choose what we do, when we do it, and why we do it. But we are also beings in the context of a complex reality, in which we are subservient to forces beyond our control. Think of the environment in which we find ourselves. Nature with all its ominous vagaries, but certainly also the culture in which we are entangled since the beginning of our lives. The life artist thus balances at the crossroads of manufacturability and vulnerability. And in the middle of that periphery, the artist of life tries to shape life as carefully as possible, with attention and reflection.

How we can actively and reflectively shape our lives is already determined for us even before we see daylight for the first time. The second part of the meaning of the art of living (according to the situation that is available to me) is therefore at least as important as the first part (How can I live a good life). This is not to say that you should endure the current situation patiently and that you cannot influence the situation that is available. In fact, the good life may well consist of actively fighting to change that situation in order to achieve a higher level of life for everyone. The current battle for #BlackLivesMatter is a good example of this. Everyone who fights against racism is, in my opinion, an artist of life because an active and reflective shape is given to a good life for everyone. The words active and reflective are crucial in this. In the fight against racism it is extremely important that white people dare to reflect on their (latent) beliefs and expressions of racism and have the balls to actively change this. #BlackLivesMatter has made me realize that the art of living is a nice concept, but in reality it is all about #Theartoflivingtogether. As a collective of artists we can, jointly, actively and reflectively, shape the life we ​​share with each other. And although we can assume that the good life, in practice differs for everyone, we can fully assume that good is also a basic concept that at least includes safety and equality for everyone.

As far as I am concerned, the arts of living (together) has nothing to do with navel-gazing (which critics often insist on), there is nothing artistic aboutthat; the aesthetic process of living well together is what really matters in the long run. That requires every individual to be able to turn deep inside to fully see the Self, with its light and darkness. As long as an individual is not willing to this kind of inquiry, he or she can never be a life artist.

“And what about self-care?” I hear you think. “Isn’t that an extremely individual practice?” Self-care is an important practice at the root of the art of living, certainly. However, in this

context, self-care can be compared with putting on an oxygen mask in an emergency in the air: first your own, then that of another. In order to be able to cut away all the ballast so that only the beautiful sculpture remains, it is very important that you create the right conditions for yourself so that you are fit enough to withstand the heavy task. These are the practices you start with: practical care for the self, the body and the mind. We often think that these must be greatest movements, but nothing could be further from the truth. Self-care exists in the small things, for example your daily routine, the pleasant design of your living environment, the food (literally and metaphorically) that you take in… From that healthy basic attitude, you are a valuable artistic contributor to the collective and you can therefore interpret self-care as taking responsibility for creating the greatest work of art existing.

In the weekend of June 13th and 14th 2020, you can follow a retreat weekend about the art of living by NEWConnective. You are challenged to start an inquiry and be fully present with what arises with loving attention. You can register via this link:

Art of life (Levenskunst) Home Retreat