Vasten in Quarantaine – een persoonlijke terugblik.

vasten in quarantaine
Auteur: Niki Van Houten 13 mei 2020

Vanuit een gezondheidsperspectief heb ik mijzelf vaak genoeg onthouden van bepaalde genotsmiddelen: geraffineerde suikers, vlees, vis en een tijd zelfs van alle voedingsmiddelen met een dierlijke oorsprong. Er zijn tijden geweest dat ik steng calorieën telde om snel veel kilo’s te verliezen. Ik heb wel eens een maand lang geen alcohol genuttigd, gewoon omdat ik het zat was om elke zaterdag met een kater op te staan. Er was ook een periode in mijn leven waarin ik geen seks had – ik bevond me in die tijd niet in een relatie en wilde geen oppervlakkige intimiteit. Maar betekenen al deze exercities ook dat ik, misschien zonder dat ik wist, heb gevast? Deze bijzondere en hartverwarmende avond onder moderating van collega Nora Asrami gaf me meer inzicht.

Als eerst aan het woord was Dr. Pieter Coppens, Moslim theoloog aan de VU Amsterdam. In zijn, nadrukkelijk persoonlijke, uiteenzetting over de betekenis van vasten kwam duidelijk naar voren dat vasten een diep spirituele handeling is die je doet zonder ogendienst. Met andere woorden, vasten binnen de maand Ramadan is een stille aanbidding van God. Je doet het voor jou en God.

Als niet-gelovige is dat laatste nogal een heikel punt als het gaat om vasten. Kan, of mág ik ook vasten wanneer ik het voor niemand anders doe dan mijzelf? Wat zijn mijn beweegredenen om het te doen?

Geestelijk verzorger i.o. Wietske Merison gaf hier een paar mooie inzichten. Hoewel Wietske geen moslim is, vast zij mee in de maand Ramadan. Aan de hand van een gedicht van Rumi ,een Perzische soeffi-mysticus, filosoof en dichter uit de 13e eeuw, legt Wietske uit dat vasten zoveel meer is dan je onthouden van enkel voedsel. Het is volgens haar de mogelijkheid om ook gevoed te kunnen worden door andere dingen dan voedsel. De natuur, meditatie, liefde. Het zijn allemaal dingen die ook voeding en voldoening kunnen geven. Daarnaast uit Wietske dat vasten ook een bepaalde manier van dankbaarheid bij haar oproept Dankbaarheid voor het systeem waar zij onderdeel van uitmaakt en voor het voedsel dat zij ’s avonds mag nuttigen, dat een lange weg aflegde naar háár bord. Deze laatste punten raken en inspireren me: door je niet te vullen met voedsel, is er ruimte om gevoed te worden met andere dingen. Dingen die je alledaagsheid overstijgen.

Dr. Coppens sprak in zijn lezing over iets dat hier aan raakt: wanneer je vast kan je jezelf als het ware trainen in ‘het goede’. Want wanneer het je lukt om tijdens het vasten af te zien van je diepste (lage) begeerten, zou het je ook makkelijker kunnen slagen in het afzien hiervan buiten het vasten om en, belangrijker nog, streven naar hogere begeerten.

Hoewel ik niet weet of die hogere begeerten voor Dr. Coppens en mij dezelfde zijn, is ‘het goede’ vanzelfsprekend wél iets dat ik nastreef. Bijvoorbeeld in liefdevolle aandacht leven met mijn omgeving, de natuur, anderen en mijzelf – om maar eens wat te noemen. Ik kan me zo voorstellen dat wanneer je ruis bewust weglaat uit je leven er ruimte ontstaat om aandachtiger aanwezig te zijn.

Die ruis hoeft trouwens niet enkel voedsel te zijn. Spreker Bas – Boeddhistisch Lifecoach bij NEWConnective, benoemt dat je ook vast met je zintuigen. Je laat de gewelddadige series links liggen, je spreek niet slecht over anderen, probeert hoorbare ruis uit te schakelen en meer oor te hebben voor mooie geluiden. Ten slotte, zegt Bas, vast je vanuit je hart om tot inzicht te komen en compassie te ervaren. Niemand zegt je wat het goede is, het is je eigen vraag en antwoord dat zich kan ontluiken in je hart wanneer je al het overbodige weg laat. Daarmee vult hij Dr. Coppens aan die eerder deze avond al uitlegde dat het hoogste niveau van vasten bestaat uit “niks anders dan God in je hart”.

Studenten Ummugülsen (moslima) en Iris (Christen) sluiten het eerste gedeelte van de avond af door hun perspectief om vasten te geven. Zij geven aan dat er al zoveel gezegd is waarin zij zich kunnen vinden en sluiten zich voor een groot deel aan bij de vorige sprekers. Desalniettemin haal ik nog een belangrijke boodschap uit hun twee afzonderlijke verhalen: Vasten is een manier van oude patronen doorbreken en zelfbeheersing te oefenen. Daarnaast geeft Iris aan dat vasten voor haar ook staat voor het meelijden met Jezus. Dit is een perspectief dat bij de andere sprekers eigenlijk niet aan bod is gekomen. En ik vraag me af of vasten voor mij ook ‘lijden’ zou betekenen. Ik kan me voorstellen dat onthouding lastig is, maar vooralsnog krijg ik de indruk dat hetgeen het oplevert meer waard is dan het lijden zelf. Is lijden nog steeds lijden als het een positief resultaat heeft?

In het subgroepje waarmee ik later op de avond uiteen ga, is het gesprek ook meer gericht op datgene wat vasten met je kan doen. We bespreken wat vasten voor ons betekent, welke vragen het oproept en welke inzichten we tot nu toe hebben opgedaan. Mijn groepje praat bevlogen over wat vasten op spiritueel niveau betekent. Alle drie vanuit een ander perspectief merken we op dat we geraakt zijn door dezelfde noties deze avond. We vatten het belangrijkste inzicht van de avond als volgt samen: “de vertroebeling daalt en er blijft helder water over”.

Dat heldere water is precies datgene waar ik naar op zoek ben. Deze avond inspireert me om op zoek te gaan welke vertroebeling ik mag laten zinken. Wat zijn starre overtuigingen, belemmerende gewoontes, tegenwerkende gedachten en vastgeroeste patronen die ik kan loslaten om helderder te worden? In gedachten ga ik sociale contacten af die eerder als een verplichting dan als een verrijking voelen, ik denk aan het onbewust scrollen door mijn instagram feed, in een flits zie ik alle repen Tony’s voorbij komen die mindless hun weg naar mijn mond (en dijen..) hebben gevonden. Maar ik moet ook denken aan de vele keren dat ik achter iemands rug om commentaar gaf, ik scheldend achter het stuur zat of oneerlijk was. Ineens lijken er zoveel dingen te zijn waarvan ik kan vasten. En waarvan ik wíl vasten. Ik besluit praktisch te beginnen en te vasten van geraffineerde suikers – het onthouden hiervan maakte me in het verleden ook al helderder in mijn hoofd. En met de intentie om tot een leven vanuit liefdevolle aandacht te komen, maakt het voor mij deze keer een praktische en spirituele oefening zonder ogendienst: ik vast.

Niki van Houten, life coach bij NEWConnective.